İnsan özel isim midir cins isim midir ?

İnsan özel isim midir cins isim midir? sorusunun kafamıza düşen komik gölgesi

Bugünkü makalemizde “İnsan özel isim midir cins isim midir” ile ilgili dikkat edilmesi gereken noktaları inceliyoruz.

Bazı sorular var ya… böyle ilk bakışta “çok basit ya” deyip geçiyorsun ama sonra gece 02.17’de tavana bakarken bir anda hayatın anlamı gibi büyüyor. İşte “İnsan özel isim midir cins isim midir?” tam olarak o kategori.

Ben İzmir’de yaşayan, 25 yaşında, gün içinde arkadaş grubuna saçma espri atıp güldüren ama gece olunca “acaba o espri çok mu saçmaydı?” diye düşünen biriyim. Yani zihnim hem stand-up sahnesi hem de derin düşünce kuyusu gibi. Bu konu da tam oraya düştü.

Temel bilgi: Hepimizin bildiğini sandığı ama kimsenin emin olmadığı gerçek

Gramer kitabı açılınca işler ciddileşiyor

İlkokulda hepimize öğrettiler:

Özel isim: Ahmet, İzmir, Ege, Karabağlar

Cins isim: insan, şehir, hayvan, masa

Ama nedense “insan” kelimesi orada dururken ben her seferinde içimden şunu düşünüyorum:

“İnsan… özel değil mi ya? Sonuçta herkes ayrı ayrı garip.”

İşte “İnsan özel isim midir cins isim midir?” sorusu burada başlıyor. Dil bilgisi net: cins isim. Ama hayat diyor ki: “o kadar da emin olma.”

Bir arkadaş sohbeti sahnesi

Geçen gün Alsancak’ta oturuyoruz. Arkadaşlardan biri konu açtı:

— “İnsan özel isim midir ya?”

Diğeri direkt atladı:

— “Tabii ki değil, cins isim.”

Ben araya girdim:

— “Ama insanlık tarihi boyunca bu kadar özel hata yapan başka tür var mı?”

Masada 3 saniye sessizlik oldu. Sonra hepimiz çayı yudumladık. Konu değişti. Ama benim kafada hâlâ devam.

Dil bilgisi vs gerçek hayat: kavga büyük

Cins isim tarafı: düzenli, disiplinli, sıkıcı

Dil bilgisi diyor ki:

“İnsan, aynı türden varlıkları ifade eder. O yüzden cins isimdir.”

Mantıklı. Sistematik. Temiz.

Ama bu açıklama bana biraz şu hissi veriyor:

Sanki biri “aşk nedir?” sorusuna “hormon salgısıdır” demiş gibi.

Doğru ama ruhu eksik.

Özel isim tarafı: içimizdeki abartı modu

İnsan bazen kendini öyle bir “özel” hissediyor ki…

Mesela sabah işe geç kalınca bile:

“Ben farklı bir gecikme yaşıyorum.”

Ya da markette sıra beklerken:

“Bu kuyruk bana özel olarak uzatılmış gibi…”

İşte burada “İnsan özel isim midir cins isim midir?” sorusu tekrar dürtüyor:

Belki de biz kendimizi özel isim sanıyoruz ama sistem bizi cins isim olarak kaydediyor.

İzmir perspektifi: rahatlıkla gelen varoluşsal kriz

Karşıyaka sahilinde düşünürken

Bir gün sahilde yürürken kulağımda kulaklık, elimde kahve… klasik “hayatım çok film gibi” modu.

İç ses:

“İnsan özel isim midir cins isim midir acaba?”

Sonra hemen ikinci iç ses:

“Abi boş ver ya, martılar bile senden daha az düşünüyor.”

İzmir’de yaşayınca bu tarz düşünceler daha rahat geliyor. Çünkü şehir zaten diyor ki:

“Ciddiye alma ama düşünmeyi de bırakma.”

Kahveci diyaloğu

Baristaya sordum:

— “Sizce insan özel isim midir?”

Adam kahveyi hazırlarken bakmadan cevap verdi:

— “Abi ben latte yapıyorum.”

Ama o an anladım ki, herkes kendi evreninde yaşıyor. Kimsenin “insan özel isim mi” krizine ayıracak köpüğü yok.

Gramerin romantik tarafı: kelimelerle kimlik meselesi

Bir kelime, bir dünya

“İnsan” kelimesi aslında sadece bir isim değil. İçinde milyarlarca hikâye taşıyor.

Ama dil bilgisi kitabı bunu görünce diyor ki:

“cins isim”

Ve konu kapanıyor.

Ama insan beyni kapanmıyor.

Küçük bir iç monolog

Ben bazen şunu düşünüyorum:

“Eğer herkes ‘insan’ ise, ben kimim?”

Sonra hemen cevap geliyor:

“Sen de insansın.”

Bu kadar. Tartışma bitiyor gibi ama aslında yeni başlıyor.

Çünkü mesele sınıflandırma değil, his.

Günlük hayatta “insan” kelimesinin komik kullanımı

Bunu da Okuyun: İnsan boğazı kaç cm ?

1. Trafikte insanlık testi

İzmir trafiğinde biri sinyal vermeden önüme kırınca:

“Bu insan mı gerçekten?”

İşte o an “insan” kelimesi bile sorgulanıyor. Cins isim olmaktan çıkıp “davranışa göre tür” gibi algılanıyor.

2. AVM’de insan gözlemi

Bir AVM’de oturuyorum. Herkes bir yerlere koşuyor.

İç ses:

“İnsan özel isim midir cins isim midir? Çünkü bu gördüğüm şeyler tek tipe sığmıyor.”

Sonra hemen başka bir iç ses:

“Abi sen niye antropolog gibi davrandın şu an?”

3. Aile sohbeti

— “Oğlum insan işte, hepsi aynı.”

Ben:

— “Ama bazıları Wi-Fi gibi, bağlanması zor.”

Kimse gülmedi. Ama ben içimde güldüm. Önemli olan o.

Dil bilgisi kitabı olsaydım ne yapardım?

Kısa bir hayal

Eğer ben bir dil bilgisi kitabı olsaydım:

“insan” kelimesini koyardım

altına “cins isim” yazardım

sonra küçük bir not düşerdim:

“Ama kullanıcılar genelde buna katılmaz.”

Kitapla tartışma sahnesi

Ben:

— “Ama bazı insanlar çok özel davranıyor?”

Kitap:

— “O benim problemim değil.”

İşte klasik sistem vs gerçek hayat çatışması.

İnsan gerçekten cins isim mi?

Teknik cevap

Evet. Dil bilgisi açısından insan kesinlikle cins isim.

Hissettiğimiz cevap

Ama hayat diyor ki:

“Her insan ayrı bir hikâye, ayrı bir karmaşa, ayrı bir hata koleksiyonu.”

Yani teknik olarak cins isim olabiliriz ama pratikte hepimiz ayrı bir “versiyonuz”.

Değerli Gobio okurları, “İnsan özel isim midir cins isim midir” hakkındaki bu içeriğimizin sonuna ulaştınız. Umarız faydalı olmuştur!

Son düşünce karmaşası (ama çözüm yok)

Kendi içimde tartışma

Ben bazen kendi kendime ikiye bölünüyorum:

Akademik taraf: “Cins isim, net.”

Sokak tarafı: “Ama bu insan çok özel ya…”